Allisiniň haýwan iýmitinde ulanylmagy klassiki we dowamly temadyr. Esasan hem häzirki "antibiotikleriň azaldylmagy we gadagan edilmegi" şertlerinde onuň tebigy, köpugurly funksiýaly goşundy hökmünde ähmiýeti barha artýar.

Allisin sarymsakdan alynýan ýa-da emeli usulda sintez edilýän işjeň maddadyr. Onuň esasy işjeň maddalary diallil trisulfid ýaly organosulfur birleşmeleridir. Aşakda onuň iýmitdäki roly we ulanylyşynyň jikme-jik düşündirilişi berilýär.

Esasy hereket mehanizmleri

Allisiniň täsiri köptaraply bolup, onuň özboluşly organosulfur birleşme gurluşyna esaslanýar:

1. Giň spektrli antibakterial täsir:
   • Ol bakteriýalaryň öýjük membranalaryna aralaşyp, olaryň gurluşyny bozup we öýjük içindäkileriň syzmagyna sebäp bolup biler.
   • Ol bakteriýa hüjreleriniň içindeki käbir fermentleriň işjeňligini basyp, olaryň metabolizmine päsgel berýär.
   • Ol gram-pozitiw we gram-negatiw bakteriýalaryň ikisine-de garşy gowy tormozlaýjy täsirleri görkezýär, meselemE. coli,Salmonella, weStaphylococcus aureus.
2. Wirusa garşy hereket:
   • Ol wiruslary gönüden-göni öldürip bilmese-de, immun ulgamyny höweslendirmek we wirusyň çozuşyna we köpeliş proseslerine päsgel bermek arkaly käbir wirus kesellerine garşy göreşmäge kömek edip biler.
3. Işdäni höweslendirmek:
   • Allisin haýwanlaryň ys we tagam duýgularyny netijeli höweslendirýän ýörite, ýiti sarymsak ysyna eýedir. Ol iýmdäki islenilmeýän yslary (meselem, käbir dermanlardan ýa-da et we süňk unundan) gizleýär we şeýdip iýmiň sarp edilişini artdyrýar.
4. Immuniteti güýçlendirmek:
   • Ol immun organlarynyň (meselem, dalak, timus) ösüşine ýardam edýär we makrofaglaryň we T-limfositleriň fagositar işjeňligini we köpelmegini güýçlendirýär, şeýlelik bilen bedeniň spesifik däl immunitetini ýokarlandyrýar.
5. Içege saglygynyň gowulanmagy:
   • Ol zyýanly bakteriýalaryň öňüni almak we peýdaly bakteriýalaryň (meselem,Laktobacillus).
   • Ol içege parazitlerini (meselem, tegelek gurçuklary) çykarmaga we öldürmäge kömek edýär.
6. Etiň hiliniň gowulanmagy:
   • Uzak möhletli goşmaça iýmitler etdäki holesteriniň derejesini peseldip, myşsalardaky tagamy güýçlendirýän aminokislotalaryň (meselem, metionin) mukdaryny artdyryp, has tagamly et öndürip biler.

Dürli haýwanlarda ulanylyşlary we täsirleri

1. Guşçulykda (towuklar, ördekler, gazlar)

• Içege saglygy üçin antibiotik alternatiwasy: täsirli öňüni alýar we ýüze çykmagyny azaldýarE. coli,Salmonellosiswe nekrotik enterit, ölüm derejesini peseldýär.
• Önümçilik görkezijileriniň gowulanmagy: Iýmit sarp edilişini we iýmit konwersiýa gatnaşygyny artdyrýar, agramyň artmagyna ýardam edýär.
• Ýumurtganyň hiliniň gowulanmagy:
  • Towuklaryň ýumurtgalary: Uzak wagtlap ulanmak ýumurtgalaryň ýumurtgalaryny ýumurtgalamak tizligini ýokarlandyryp we ýumurtgalardaky holesteriniň mukdaryny ep-esli azaldyp, "pes holesterinli, iýmit maddalaryna baý ýumurtgalar" öndürip biler.
• Saglygy goramak: Stress döwürlerinde ulanmak (meselem, möwsümleýin üýtgeşmeler, sanjym) umumy garşylygy güýçlendirýär.

2. Doňuzlarda (esasanam doňuz çagalarynda we gutarýan doňuzlarda)

• Doňuz içgeçmesiniň öňüni almak: garşy örän netijeliE. colibu bolsa doňuz çagasynyň gyryndysyna sebäp bolýar we ony iýmitlendirýän iýmitlerde ajaýyp "antibiotik alternatiwasy" edýär.
• Ösüşi höweslendirmek: Sarymsakyň özboluşly ysy doňuz çagalary iýmite netijeli çekýär, süýtden aýyrmak stresini ýeňilleşdirýär we ortaça günlük gazanjy gowulandyrýar.
• Jaýyň hiliniň gowulanmagy: Ýagsyz etiň göterimini ýokarlandyrýar, arka ýagyň galyňlygyny azaldýar we doňuz etiniň tagamyny gowulandyrýar.
• Parazitlere garşy göreş: Doňuz tegelek gurçuklary ýaly parazitlere garşy belli bir antihelmintik täsirleri bar.

3. Suw haýwanlarynda (balyklar, krewetkalar, leňňeçler)

• Güýçli iýmitlendiriji serişde: Suwda ýaşaýan haýwanlaryň köpüsine güýçli işdä açyjy täsir edýär, iýmitlenmegiň mukdaryny ep-esli artdyrýar we iýmit toplamak wagtyny azaldýar.
• Bakterial keselleriň öňüni almak we bejermek: Bakterial enteritiň, gyrymsy çüýremegiň we gyzyl deri keseliniň öňüni almakda we bejermekde netijeli.
• Bagyry goramak we holerez: Bagyryň ýag metabolizmini höweslendirýär we ýagly bagyr keseliniň öňüni almaga kömek edýär.
• Suwuň hiliniň gowulanmagy: Najas bilen bölünip çykýan allisin suw sütüninde käbir zyýanly bakteriýalaryň ösüşini birneme basyp bilýär.

4. Gewşýän haýwanlarda (Sary mallarda, Goýunlarda)

• Garyn fermentasiýasynyň düzgünleşdirilmegi: Garyn mikroblarynyň zyýanly köpelmegine päsgel berýär we peýdaly mikroblaryň ösmegine ýardam berýär, süýümiň siňdirilişini we uçujy ýag kislotasynyň öndürilişini gowulandyrýar.
• Süýt önümçiligini we hilini ýokarlandyrmak: Süýt önümçiligini belli bir derejede artdyryp we somatik öýjükleriň sanyny azaldyp biler.
• Parazitlere garşy göreş: Içege-içege nematodlaryna garşy käbir zyýanly täsir edýär.

Ulanyş meseleleri

1. Doza:
   • Köpräk bolmak hemişe gowy däl. Dozanyň aşa köp ulanylmagy ters netije berip, agyz boşlugynda we aşgazan-içege ulgamynda aşa köp gyjyndyryjy ýagdaýa sebäp bolup biler.
   • Haýwanyň görnüşine, ösüş tapgyryna we önümiň arassalygyna baglylykda, maslahat berilýän doza, adatça, her metrik tonna iýmit üçin 50-300 gramdyr.
2. Durnuklylyk:
   • Tebigy allisin ýylylyga duýgurdyr we ýagtylyga we ýylylyga sezewar edilende aňsatlyk bilen parçalanýar.
   • Iým senagatynda ulanylýan allisiniň köpüsi kapsulalanýar ýa-da himiki taýdan sintez edilýär, bu bolsa onuň granulalaryň temperaturasyna çydamlylygyny ep-esli ýokarlandyrýar we işjeň komponentleriň içege ýetmegini üpjün edýär.
3. Ysyň galyndysy:
   • Iýmitde artykmaçlyk bolsa-da, seresaplylyk gerek. Süýt sygyrlarynda we geçilerde köp ulanylmagy süýt önümlerine sarymsak tagamyny berip biler. Jeset ysly ysyň öňüni almak üçin soýmazdan öň degişli bir möhletiň ulanylmagy maslahat berilýär.
4. Gabat gelmek:
   • Ol käbir antibiotiklere (meselem, oksitetrasiklin) garşy täsir edip biler, ýöne adatça köp goşundylar bilen ters täsirleşmeýär.

Gysgaça mazmun

Allisin antibakterial, işdäni açýan, immuniteti güýçlendirýän we hilini gowulandyrýan häsiýetleri öz içine alýan tebigy, howpsuz we netijeli iýmit goşundysydyr. Häzirki zaman "antibiotik gadaganlygynyň" hemmetaraplaýyn döwründe ol hiç hili galyndylary galdyrmaýan we bakteriýalaryň garşylygyny döretmek üçin pes mümkinçiligi bolan artykmaçlyklary sebäpli haýwanlaryň içege saglygyny saklamakda we maldarçylyk pudagynyň ýaşyl, durnukly ösüşini üpjün etmekde aýrylmaz rol oýnaýar. Ol iýmit formulasiýasynda nusgawy "ähli taraplary birleşdirýän" önümdir.