Ady:γ- aminoýag turşusy(GABA)

CAS №: 56-12-2

Sinonimler: 4-Aminoýag turşusy; Ammoniýaýag turşusy;Pipekolik kislota.

1. GABA-nyň haýwanlaryň iýmitine täsiri belli bir wagtyň dowamynda deňeşdirme boýunça yzygiderli bolmaly. Iýmit kabul etmek mallaryň we guşlaryň önümçilik görkezijileri bilen berk baglanyşyklydyr. Çylşyrymly hereket işjeňligi hökmünde iýmitlenmek esasan merkezi nerw ulgamy tarapyndan dolandyrylýar. Doýgunlyk merkezi (gipotalamusyň wentromedial ýadrosy) we iýmitlenmek merkezi (gipotalamusyň gapdal bölegi) haýwanlaryň düzgünleşdirijisidir.

Iýmitiň esasy merkezi GABA, doýgunlyk merkeziniň işjeňligini basyp, haýwanlaryň iýmitlenmegini güýçlendirmek arkaly haýwanlaryň iýmitlenmegine itergi berip biler. Köp sanly barlaglar, haýwanlaryň dürli beýni sebitlerine belli bir doza aralygyny GABA-nyň guýulmagynyň haýwanlaryň iýmitlenmegine ep-esli ýardam berip we doza bagly täsir edip biljekdigini görkezdi. Semiz doňuzlaryň esasy iýmitine GABA goşmak, doňuzlaryň iýmitlenmegini ep-esli artdyryp, agramynyň artmagyny artdyryp we iýmit belogynyň ulanylyşyny azaltmaz.

2. GABA-nyň aşgazan-içege iýmit siňdirişine we endokrin ulgamyna täsiri Neýrotransmitter ýa-da modulýator hökmünde GABA oňurgaly haýwanlaryň periferik awtonom nerw ulgamynda giň rol oýnaýar.

3. GABA-nyň aşgazan-içege hereketine täsiri. GABA aşgazan-içege ýolunda giňden ýaýrandyr we GABA immunoreaktiw nerw süýt emdirijileriniň aşgazan-içege ulgamynyň nerw ulgamynda we membranasynda bar, GABA endokrin öýjükleri aşgazan nemli bardasynyň epiteliýasynda hem ýaýrandyr. GABA aşgazan-içege ulgamynyň ýumşak myşsa öýjüklerine, endokrin öýjüklerine we endokrin däl öýjüklere düzgünleşdiriji täsir edýär. Ekzogen GABA syçanlaryň aýry-aýry içege segmentlerine möhüm tormozlaýjy täsir edýär, bu bolsa aýry-aýry içege segmentleriniň relaksasiýasynda we gysgalmagynda amplitudanyň azalmagynda ýüze çykýar. GABA-nyň bu tormozlaýjy mehanizmi, adrenergik ulgamsyz hereket edip, içegäniň holinergik we/ýa-da holinergik däl ulgamlaryny tormozlamak arkaly bolmagy mümkin; şeýle hem, içegäniň ýumşak myşsa öýjüklerinde degişli GABA reseptoryna garaşsyz baglanyp biler.

4. GABA haýwanlaryň metabolizmini kadalaşdyrýar. GABA ýerli gormon hökmünde aşgazan-içege ulgamynda dürli täsirleri edip biler, mysal üçin käbir mäzlere we endokrin gormonlara. In vitro şertlerinde GABA aşgazandaky GABA reseptoryny işjeňleşdirmek arkaly ösüş gormonynyň bölünip çykmagyny höweslendirip biler. Haýwanlaryň ösüş gormony bagyrda käbir peptidleriň (meselem, IGF-1) sintezini höweslendirip biler, myşsa öýjükleriniň metabolizm tizligini ýokarlandyryp, haýwanlaryň ösüş tizligini we iýmitiň öwrüliş tizligini ýokarlandyryp biler. Şol bir wagtyň özünde, ol haýwan bedeninde iýmit iýmitleriniň paýlanyşyny hem üýtgetdi; GABA-nyň ösüşi höweslendirýän täsiriniň nerw endokrin ulgamynyň işine täsir etmek arkaly ösüş gormonynyň işini kadalaşdyrmak bilen baglanyşykly bolmagy mümkin diýip çaklap bolýar.