Sink oksidiniň esasy häsiýetnamalary:
◆Fiziki we himiki häsiýetler
Sink oksidi, sinkiň oksidi hökmünde, amfoter gidroksidi häsiýetlerini görkezýär. Suwda eremegi kyn, ýöne kislotalarda we güýçli esaslarda aňsatlyk bilen ereýär. Onuň molekulýar agramy 81,41 we ereme temperaturasy 1975 ℃ çenli ýokary. Otagyň temperaturasynda sink oksidi adatça altyburçluk kristallar görnüşinde, yssyz we tagamsyz görünýär we durnukly häsiýetlere eýedir. Iýmit pudagynda biz esasan onuň konwergensiýasyny, adsorbsiýasyny we antibakterial häsiýetlerini ulanýarys. Ony doňuzlaryň iýmitine goşmak diňe bir olaryň ösüş görkezijilerini gowulandyrman, eýsem içgeçme meseleleriniň öňüni hem alyp biler.

◆Iş prinsipi we usuly
Sink oksidiniň ýokary dozalarynyň doňuz çagalarynyň ösüş görkezijilerini gowulandyrýandygy we içgeçmäniň öňüni alýandygy giňden subut edildi. Onuň täsir prinsipi, esasan, sinkiň beýleki görnüşlerine däl-de, sink oksidiniň (ZnO) molekulýar ýagdaýyna baglydyr. Bu işjeň madda doňuz çagalarynyň ösüşini netijeli höweslendirip we içgeçmäniň ýüze çykmagyny ep-esli azaldyp biler. Sink oksidi molekulýar ýagdaýy ZnO arkaly doňuz çagalarynyň ösüşini we içege saglygyny goldaýar. ZnO-nyň ýokary dozalary aşgazan we inçe içegede aşgazan turşusyny neýtrallaşdyrýar we birleşdirýär, şeýle hem zyýanly bakteriýalary özüne siňdirip, ösüş görkezijilerini gowulandyrýar.

Aşgazanyň kislotaly gurşawynda sink oksidi täsir edýärAşgazan turşusy bilen kislota-esas neýtrallaşma reaksiýasy we reaksiýa deňlemesi: ZnO+2H+→ Zn² ⁺+H ₂ O. Bu sink oksidiniň her bir moly iki mol wodorod ionlaryny sarp edýändigini aňladýar. Eger doňuz çagalary üçin bilim iýmitine 2kg/t adaty sink oksidi goşulsa we süýtden aýrylan doňuz çagalarynyň gündelik iýmit mukdarynyň 200g bolandygyny göz öňünde tutup, olar günde 0,4g sink oksidi sarp ederler, bu bolsa 0,005 mol sink oksidi. Şeýlelik bilen, 0,01 mol wodorod ionlary sarp ediler, bu bolsa pH derejesi 1 bolan takmynan 100 millilitr aşgazan turşusyna deňdir. Başgaça aýdylanda, aşgazan turşusy bilen reaksiýa girýän sink oksidiniň bu bölegi (takmynan 70-80%) 70-80 millilitr pH 1 aşgazan turşusyny sarp eder, bu bolsa süýtden aýrylan doňuz çagalarynda aşgazan turşusynyň umumy gündelik bölünip çykmagynyň tas 80% -ni düzýär. Şeýle sarp edilişi, şübhesiz, iýmitdäki beloklaryň we beýleki iýmit maddalarynyň siňdirilmegine uly täsir eder.

Sink oksidiniň ýokary dozasynyň howpy:
Doňuzlaryň süýtden aýyrmak tapgyrynda zerur bolan sink mukdary takmynan 100-120 mg/kg bolýar. Şeýle-de bolsa, aşa köp Zn ²+ içege nemli bardasynyň öýjükleriniň ýüzleý daşaýjylary bilen bäsleşip, mis we demir ýaly beýleki mikroelementleriň özleşdirilmegine päsgel berip biler. Bu bäsdeşlikli päsgellenme içegedäki mikroelementleriň deňagramlylygyny bozýar we beýleki iýmit maddalarynyň özleşdirilmegine päsgel berýär. Barlaglar sink oksidiniň ýokary dozasynyň içegede demir elementleriniň özleşdirilmegini ep-esli azaldýandygyny we şonuň bilen gemoglobiniň emele gelmegine we sintezine täsir edýändigini görkezdi. Şol bir wagtyň özünde, ýokary dozada sink oksidi mis ionlaryna artykmaç baglanýan metallotioneiniň aşa köp öndürilmegine sebäp bolup biler we bu bolsa mis ýetmezçiligine getirýär. Mundan başga-da, bagyrda we böwreklerde sink derejesiniň ep-esli ýokarlanmagy hem ganazlyk, deriniň solgunlygy we saçyň gödekligi ýaly kynçylyklara sebäp bolup biler.

◆Aşgazan turşusyna we belok siňdirişine täsiri
Sink oksidi, biraz alkali madda hökmünde, kislotalylyk derejesi 1193,5 bolup, daş poroşogyndan (kislotalylyk derejesi 1523,5) soň ikinji orunda durýar we iým çig malynda deňeşdirme boýunça ýokary derejä degişlidir. Sink oksidiniň ýokary dozasy köp mukdarda aşgazan turşusyny sarp edýär, belogyň siňdirilmegine päsgel berýär we beýleki iýmit maddalarynyň siňdirilmegine we özleşdirilmegine täsir edýär. Şeýle sarp edilme, şübhesiz, iýmdäki belogyň we beýleki iýmit maddalarynyň siňdirilmegine çynlakaý täsir eder.

◆Beýleki iýmit maddalarynyň özleşdirilmegine päsgel berýän zatlar
Aşa köp Zn²+ iýmit maddalarynyň özleşdirilmegi bilen bäsleşýär, demir we mis ýaly mikroelementleriň özleşdirilmegine täsir edýär, şeýdip gemoglobiniň sintezine täsir edýär we ganazlyk ýaly saglyk meselelerine sebäp bolýar.
◆Içegeleriň nemli örtüginiň öýjükleriniň apoptozy
Barlaglar Zn²+-iň içege nemli bardasynyň öýjüklerinde aşa köp konsentrasiýasynyň öýjük apoptozyna we içege öýjükleriniň durnukly ýagdaýyna täsir edip biljekdigini ýüze çykardy. Bu diňe bir sink saklaýan fermentleriň we transkripsiýa faktorlarynyň kadaly işjeňligine täsir etmän, eýsem öýjükleriň ölümini has-da güýçlendirýär we içege saglyk meselelerini döredýär.

◆Sink ionlarynyň daşky gurşawa täsiri
Içege tarapyndan doly siňdirilmedik sink ionlary ahyrsoňy nejasat bilen çykarylýar. Bu proses nejasatdaky sinkiň konsentrasiýasynyň ep-esli ýokarlanmagyna getirýär, netijede siňdirilmedik sink ionlarynyň köp mukdarda bölünip çykmagyna sebäp bolýar we daşky gurşawyň hapalanmagyna sebäp bolýar. Sink ionlarynyň bu köp mukdarda bölünip çykmagy diňe bir topragyň gysylmasyna sebäp bolman, eýsem ýerasty suwlardaky agyr metallaryň hapalanmagy ýaly daşky gurşaw meselelerine hem sebäp bolup biler.

Goragçy sink oksidi we önümiň artykmaçlyklary:
◆Goragçy sink oksidiniň oňyn täsirleri
Gorag sink oksidi önümleriniň işlenip düzülmegi sink oksidiniň içgeçmä garşy täsirini doly ulanmaga gönükdirilendir. Ýörite gorag prosesleri arkaly has köp molekulýar sink oksidi içege ýetip, içgeçmä garşy täsirini görkezip we sink oksidiniň umumy ulanylyş netijeliligini ýokarlandyryp biler. Bu pes dozada goşmak usuly ýokary dozada sink oksidiniň içgeçmä garşy täsirini gazanyp biler. Mundan başga-da, bu proses sink oksidi bilen aşgazan turşusynyň arasyndaky reaksiýany hem azaldyp, H+ sarp edilişini azaldyp, Zn²+-iň aşa köp öndürilmeginiň öňüni alyp, şeýlelik bilen belogyň siňdirilişini we ulanylyş tizligini ýokarlandyryp, doňuz çagalarynyň ösüş görkezijilerini ýokarlandyryp we olaryň ýüň ýagdaýyny gowulandyryp biler. Haýwanlarda geçirilen başga tejribeler gorag sink oksidiniň doňuz çagalarynda aşgazan turşusynyň sarp edilişini hakykatdanam azaldyp, gurak maddalar, azot, energiýa we ş.m. ýaly iýmit maddalarynyň siňdirilişini gowulandyryp, doňuz çagalarynyň gündelik agramynyň artmagyny we etiň iýmite gatnaşygyny ep-esli ýokarlandyryp biljekdigini tassyklady.

◆Sink oksidiniň önüm gymmaty we artykmaçlyklary:
Iýmiň siňdirilişini we ulanylyşyny gowulandyrýar, şonuň bilen önümçilik görkezijileriniň gowulanmagyna ýardam edýär; Şol bir wagtyň özünde, ol içgeçmäniň ýüze çykmagyny netijeli azaldýar we içege saglygyny goraýar.
Doňuzjalaryň soňky ösüşi üçin bu önüm olaryň ösüşini ep-esli gowulandyryp, deriniň solgunlygy we tüýleriň gödekligi ýaly meseleleri çözüp biler.
Üýtgeşik pes goşulyşly dizaýn diňe bir artykmaç sinkiň töwekgelçiligini azaltmak bilen çäklenmän, eýsem daşky gurşawa ýokary sink zyňyndylarynyň mümkin bolan hapalanmagyny hem azaldýar.