Betain süýtden aýrylan doňuzlaryň içegelerine oňyn täsir edýär, ýöne içege saglygyny goldamak ýa-da süýtden aýrylan içgeçme bilen baglanyşykly meseleleri azaltmak üçin mümkin bolan goşundylar göz öňünde tutulanda köplenç ýatdan çykarylýar. Betaini iýmite funksional iýmit hökmünde goşmak haýwanlara dürli täsir edip biler.
Birinjiden, betainiň, esasan hem haýwanlaryň bagrynda örän güýçli metil toparyny donor etmek ukyby bar. Durnuksyz metil toparlarynyň geçirilmegi sebäpli metionin, karnitin we kreatin ýaly dürli birleşmeleriň sintezi güýçlenýär. Şeýlelik bilen, betain haýwanlaryň belok, lipid we energiýa metabolizmine täsir edýär we şeýdip läşiň düzümini peýdaly üýtgedýär.
Ikinjiden, betain iýmite gorag organiki siňdiriji hökmünde goşulyp bilner. Betain osmoprotektor hökmünde hereket edýär we bedeniň ähli ýerinde, esasanam stress döwürlerinde, suwuklyk deňagramlylygyny we öýjük işjeňligini saklamaga kömek edýär. Munuň meşhur mysaly betainiň ýylylyk stresinden ejir çekýän haýwanlara peýdaly täsiridir.
Betainiň suwsuz ýa-da gidrohlorid görnüşinde berilmeginiň netijesinde haýwanlaryň öndürijiligine dürli peýdaly täsirleri beýan edildi. Bu makalada süýtden aýrylan doňuzçalaryň içege saglygyny goldamak üçin betainiň iýmit goşundysy hökmünde ulanylmagynyň köp mümkinçiliklerine üns berler.
Betainiň birnäçe barlaglarynda betainiň doňuzlaryň içegesinde we ýogyn içegesinde iýmit maddalarynyň siňdirilişine täsiri barada habar berildi. Içegesinde süýümiň siňdirilişiniň ýokarlanmagynyň (çig süýüm ýa-da neýtral we kislotaly ýuwujy serişde süýümi) gaýtalanýan gözegçilikleri betainiň inçe içegede bakteriýa fermentasiýasyny höweslendirýändigini görkezýär, sebäbi enterositler süýümi dargadýan fermentleri öndürmeýär. Süýümli ösümlik böleklerinde mikrob süýümleri parçalanda bölünip çykýan iýmit maddalary bar. Şeýlelik bilen, gurak maddalaryň we çig külüň siňdirilişiniň gowulanmagy hem syn edildi. Bütin aşgazan-içege ýolunyň derejesinde 800 mg betain/kg iýmitlenen doňuz çagalarynda çig belogyň (+6,4%) we gurak maddalaryň (+4,2%) siňdirilişiniň gowulanandygy görkezildi. Mundan başga-da, başga bir barlagda çig belogyň (+3,7%) we efir ekstraktynyň (+6,7%) umumy siňdirilişiniň 1250 mg/kg betain goşundysy bilen gowulanandygy anyklandy.
Iýmit maddalarynyň özleşdirilmeginiň ýokarlanmagynyň mümkin bolan sebäpleriniň biri betainiň ferment önümçiligine täsiri. Süýtden aýrylan doňuz çagalarynda betainiň goşundysynyň täsiri boýunça ýakynda geçirilen in vivo gözlegde digestadaky iýmit siňdiriş fermentleriniň (amilaza, maltaza, lipaza, tripsin we himotripsin) işjeňligi bahalandyryldy (1-nji surat). Maltazadan başga ähli fermentleriň işjeňligi ýokarlandy we betainiň täsiri 1250 mg/kg iýmit dozasyna garanyňda 2500 mg betain/kg iýmit dozasynda has aýdyň boldy. Işjeňligiň ýokarlanmagy ferment önümçiliginiň ýokarlanmagyndan gelip çykyp biler, ýöne fermentleriň katalitik netijeliliginiň ýokarlanmagyndan hem gelip çykyp biler. In vitro tejribeler tripsiniň we amilaza işjeňliginiň NaCl goşmak arkaly ýokary osmotik basyş döretmek arkaly basylyp saklanýandygyny görkezdi. Bu tejribede dürli konsentrasiýalarda betainiň goşulmagy NaCl-iň basylyp saklanýan täsirini dikeltdi we ferment işjeňligini gowulandyrdy. Şeýle-de bolsa, bufer erginine natriý hlorid goşulmadyk mahaly, betain goşulyş kompleksi pes konsentrasiýalarda ferment işjeňligine täsir etmedi, ýöne deňeşdirme boýunça ýokary konsentrasiýalarda tormozlaýjy täsir görkezdi.
Betain bilen iýmitlenen doňuzlarda ösüş görkezijileriniň we iýmit konwersiýalarynyň ýokarlanandygy, şeýle hem siňdirilişiniň gowulanandygy habar berildi. Doňuz iýmitlerine betain goşmak haýwanyň energiýa zerurlyklaryny hem azaldýar. Bu synlanan täsiriň gipotezasy, betain öýjük içi osmotik basyşy saklamak üçin elýeterli bolanda, ion nasoslaryna (energiýa talap edýän proses) zerurlygyň azalýandygydyr. Şeýlelik bilen, energiýa sarp edilişiniň çäkli bolan ýagdaýlarynda, betain goşundysynyň täsiriniň energiýa zerurlyklaryny saklamak arkaly däl-de, ösüşi artdyrmak arkaly has uly bolmagyna garaşylýar.
Içege diwarynyň epitelial öýjükleri iýmit maddalarynyň siňdirilişi wagtynda içege boşlugynyň içindekileriň döredýän örän üýtgeýän osmotik şertlerine çydap bilmelidir. Şol bir wagtyň özünde, bu içege epitelial öýjükleri içege boşlugy bilen plazmanyň arasyndaky suwuň we dürli iýmit maddalarynyň alyş-çalşygyny gözegçilikde saklamak üçin möhümdir. Öýjükleri bu agyr şertlerden goramak üçin betain möhüm organiki penetrantdyr. Dürli dokumalardaky betainiň konsentrasiýasyna seretseňiz, içege dokumalarynda betainiň ýokary derejesiniň bardygyny görüp bilersiňiz. Mundan başga-da, bu derejelere iýmit betainiň konsentrasiýasynyň täsir edip biljekdigi bellenildi. Gowy deňagramly öýjükler has gowy proliferasiýa ukybyna we gowy durnuklylygyna eýe bolar. Gysgaça aýdylanda, barlagçylar doňuz çagalarynda betainiň derejesiniň ýokarlanmagynyň on iki barmak içege willalarynyň beýikligini we ileal kriptleriniň çuňlugyny artdyrandygyny we willalaryň has deň bolandygyny anykladylar.
Başga bir gözlegde, on iki barmak içegäniň, jejunumyň we ileumyň kripta çuňlugyna täsir etmezden, willalaryň beýikliginiň ýokarlanmagy syn edilip bilner. Betainiň içegäniň gurluşyna gorag täsiri, koksidiýaly broýler towuklarynda bolşy ýaly, belli (osmotik) kesellerde has möhüm bolup biler.
Içege päsgelçiligi, esasan, biri-birine berk birleşýän beloklar arkaly birikdirilen epitelial öýjüklerden ybarat. Bu päsgelçiligiň bitewüligi zyýanly maddalaryň we başgaça iltihaplanma döredip biljek patogen bakteriýalaryň girmeginiň öňüni almak üçin möhümdir. Doňuzlarda içege päsgelçiligine ýaramaz täsirleriň mikotoksinler bilen iýmit hapalanmagynyň ýa-da ýylylyk stresiniň ýaramaz täsirleriniň biri hökmünde kabul edilýär.
Böwet täsirine täsirini ölçemek üçin, öýjük liniýalary köplenç transepitelial elektrik garşylygyny (TEER) ölçemek arkaly in vitro synagdan geçirilýär. Betainiň ulanylmagy sebäpli TEER-iň gowulanmagy köp sanly in vitro tejribelerde syn edildi. Öýjükler ýokary temperatura (42°C) sezewar edilende TEER azalýar (2-nji surat). Bu gyzdyrylan öýjükleriň ösüş gurşawyna betainiň goşulmagy TEER-iň peselmegine garşylyk görkezdi, bu bolsa termotoleransiýanyň gowulanandygyny görkezýär. Mundan başga-da, doňuz çagalarynda geçirilen in vivo barlaglar gözegçilik toparyna garanyňda 1250 mg/kg dozada betain kabul edýän haýwanlaryň jejun dokumalarynda berk birikýän beloklaryň (okkludin, klaudin1 we zonula okkluziýalary-1) ekspresiýasynyň ýokarlanandygyny görkezdi. Mundan başga-da, içege nemli bardasynyň zeperlenmeginiň alamaty bolan diamin oksidaza işjeňligi bu doňuzlaryň plazmasynda ep-esli peseldi, bu bolsa içege päsgelçiliginiň has güýçlidigini görkezýär. Betain gutarýan doňuzlaryň iýmitine goşulanda, içege dartgynlylygynyň ýokarlanmagy soýulanda ölçeldi.
Ýakynda birnäçe gözleg betaini antioksidant ulgamy bilen baglanyşdyrdy we erkin radikallaryň azalmagyny, malondialdegid (MDA) derejesiniň peselmegini we glutation peroksidaza (GSH-Px) işjeňliginiň ýokarlanmagyny beýan etdi. Doňuz çagalarynda geçirilen ýakynda geçirilen gözleg, aç içegede GSH-Px işjeňliginiň ýokarlanandygyny, iýmit betainiň bolsa MDA-a täsir etmeýändigini görkezdi.
Betain haýwanlarda diňe bir osmoprotektor hökmünde hereket etmän, eýsem dürli bakteriýalar täze sintez ýa-da daşky gurşawdan daşalma arkaly betaini toplap bilýär. Betainiň süýtden aýrylan doňuzlaryň aşgazan-içege ulgamynyň bakteriýa florasyna oňyn täsir edip biljekdigine şaýatlyk edýän subutnamalar bar. Ileal bakteriýalaryň, esasanam bifidobakteriýalaryň we laktobakteriýalaryň umumy sany artdy. Mundan başga-da, najasda Enterobakteriýalaryň sanynyň azdygy anyklandy.
Betainiň süýtden aýrylan doňuzçalaryň içege saglygyna iň soňky syn edilen täsiri içgeçme hadysasynyň azalmagy boldy. Bu täsir doza bagly bolup biler: 2500 mg/kg dozada betain bilen iýmit goşundysy içgeçme hadysasynyň azalmagynda 1250 mg/kg dozada betaine garanyňda has netijeli boldy. Şeýle-de bolsa, süýtden aýrylan doňuzçalaryň görkezijileri iki goşundy derejesinde hem meňzeş boldy. Beýleki ylmy işgärler 800 mg/kg betain bilen goşmaça berlende süýtden aýrylan doňuzçalarda içgeçme hadysasynyň we kesellemegiň has pes derejesini görkezdiler.
Gyzykly tarapy, betain gidrohloridiniň betainiň çeşmesi hökmünde mümkin bolan kislotalaşdyryjy täsiri bar. Lukmançylykda betain gidrohlorid goşundylary köplenç aşgazan we iýmit siňdiriş meseleleri bolan adamlara kömek etmek üçin pepsin bilen bilelikde ulanylýar. Bu ýagdaýda betain gidrohlorid duz turşusynyň howpsuz çeşmesi bolup hyzmat edýär. Betain gidrohlorid doňuz iýmitine goşulanda bu häsiýet barada maglumat ýok bolsa-da, bu möhüm bolup biler. Süýtden aýrylan doňuz çagalarynda aşgazan pH-nyň deňeşdirme boýunça ýokary bolup biljekdigi (pH > 4), şonuň üçin onuň öňki pepsinogenindäki pepsin belogyny dargadýan fermentiň işjeňleşmegine päsgel berýändigi mälim. Optimal belogyň siňdirilişi diňe haýwanlaryň bu iýmit maddasyndan doly peýdalanmagy üçin däl, eýsem. Mundan başga-da, ýaramaz siňdirilen belogyň opportunistik patogenleriň gereksiz köpelmegine we süýtden aýrylandan soňky içgeçme meselesini has-da ýaramazlaşdyrmagyna sebäp bolup biler. Betainiň pKa gymmaty takmynan 1,8-e deň pes, bu bolsa betain gidrohloridiniň iýilende bölünmegine sebäp bolýar we aşgazan kislotalaşmagyna getirýär. Bu wagtlaýyn gaýtadan kislotalaşma deslapky adamlarda we itlerde geçirilen barlaglarda syn edildi. Öň kislotany peseldýän serişdeler bilen bejerilen itlerde 750 mg ýa-da 1500 mg betain gidrohloridiniň bir gezeklik dozasyndan soň aşgazan pH-nyň takmynan pH 7-den pH 2-ä çenli ep-esli peselmegi boldy. Şeýle-de bolsa, dermany kabul etmedik gözegçilik itlerinde aşgazan pH-y ep-esli peseldi. Betain HCl kabul edilişine garamazdan, takmynan 2.
Betaine has a positive effect on the intestinal health of weaned piglets. This literature review highlights the various capabilities of betaine to support nutrient digestion and absorption, improve physical defense barriers, influence the microbiota and enhance defense in piglets. References available upon request, contact Lien Vande Maele, maele@orffa.com