GUŞLARDA BETAIN IÝMITLEMEGIŇ ÄHMIÝETI

Hindistan tropiki ýurt bolany üçin, yssylyk stresi Hindistanyň ýüzbe-ýüz bolýan esasy kynçylyklarynyň biridir. Şeýlelik bilen, Betainiň girizilmegi guşçulyk fermerleri üçin peýdaly bolup biler. Betainiň yssylyk stresini azaltmaga kömek edip, guşçulyk önümçiligini artdyrýandygy anyklandy. Şeýle hem, ol guşlaryň FCR-ni we çig süýümiň we çig belogyň siňdirilişini ýokarlandyrmaga kömek edýär. Osmoregulýasiýa täsiri sebäpli Betain koksidiozdan ejir çeken guşlaryň işini gowulandyrýar. Şeýle hem, ol guş jesediniň aryk agramyny artdyrmaga kömek edýär.

AÇAR SÖZLER

Betain, Yssylyk stresi, Metil donor, Iýmit goşundysy

GIRIŞ

Hindistanyň oba hojalyk pudagynda guşçulyk pudagy iň çalt ösýän segmentleriň biridir. Ýumurtga we et önümçiligi ýylda 8-10% artýanlygy sebäpli, Hindistan häzir ýumurtga öndürijileriniň bäşinji we broýlerleriň on sekizinji uly öndürijisidir. Emma tropiki ýurt bolansoň, Hindistanda guşçulyk senagatynyň ýüzbe-ýüz bolýan esasy meseleleriniň biri yssylyk stressidir. Yssylyk stressi guşlaryň optimal derejeden ýokary temperatura sezewar bolmagydyr, şonuň üçin bedeniň kadaly işlemegine päsgel berýär we guşlaryň ösüşine we öndürijilikli işine täsir edýär. Şeýle hem, ol içegeleriň ösüşine ýaramaz täsir edýär we iýmit maddalarynyň siňdirilişiniň peselmegine getirýär we iýmit sarp edilişini hem azaldýar.

Guşlar üçin izolýasiýa edilen öý, kondisionerler, has köp ýer bermek ýaly infrastruktura dolandyryşy arkaly ýylylyk stresini azaltmak, adatça, örän gymmat bolýar. Şeýle ýagdaýda, iýmit goşundylaryny ulanyp iýmit terapiýasyBetainyssylyk stresi meselesini çözmäge kömek edýär. Betain şeker çugundurynda we beýleki iýmlerde duş gelýän köpugurly kristal alkaloid bolup, bagyr we aşgazan-içege bozulmalaryny bejermekde, şeýle hem guşlarda yssylyk stresini gözegçilikde saklamakda ulanylýar. Ol şeker çugunduryndan alynýan suwsuz betain, sintetiki önümçilikden alynýan betain gidrohlorid görnüşinde elýeterlidir. Ol towukda gomosistiniň metionine gaýtadan metillenmegine we karnitin, kreatiniň we fosfatidil holin ýaly peýdaly birleşmeleriň S-adenozil metionin ýoluna geçmegine kömek edýän metil donor hökmünde hereket edýär. Zwitterion düzümi sebäpli, ol öýjükleriň suw metabolizmini saklamaga kömek edýän osmolit hökmünde hereket edýär.

Towuklara betain bilen iýmitlendirmegiň artykmaçlyklary –

• Ol Na+ k+ nasosynda ulanylýan energiýany ýokary temperaturada tygşytlamak arkaly guşlaryň ösüş depginini ýokarlandyrýar we bu energiýanyň ösüş üçin ulanylmagyna mümkinçilik berýär.
• Ratriyanto we beýlekiler (2017) betainiň 0,06% we 0,12% goşulmagynyň çig belogyň we çig süýümiň siňdirilişiniň ýokarlanmagyna sebäp bolýandygyny habar berdiler.
• Şeýle hem, ol içege nemli bardasynyň giňelmegine kömek edip, iýmit maddalarynyň siňdirilişini we ulanylyşyny gowulandyryp, gurak maddalaryň, efir ekstraktynyň we azot däl süýüm ekstraktynyň siňdirilişini ýokarlandyrýar.
• Ol guş etinde laktobasillus we bifidobakterium saklamak üçin zerur bolan sirke turşusy we propion turşusy ýaly gysga zynjyrly ýag turşularynyň konsentrasiýasyny gowulandyrýar.
• Suwuň çygly zyňyndylary we soňraky zyňyndylaryň hiliniň peselmegi meselesini suwa betain goşundysyny bermek arkaly gowulandyryp bolýar, bu bolsa yssylyk stresine sezewar bolýan guşlarda suwuň saklanmagyny ýokarlandyrýar.
• Betain goşundysy iýmitde FCR-i 1,5-2 Gm/kg-a çenli gowulandyrýar (Attia we beýlekiler, 2009)
• Bahasynyň netijeliligi babatda ol holin hloridine we metionine garanyňda has gowy metil donordyr.

Betainiň koksidioza täsiri –

Koksidioz suwsuzlanma we içgeçmä sebäp bolýandygy sebäpli osmotik we ion bozulmalary bilen baglanyşyklydyr. Betain osmoregulýasiýa mehanizmi sebäpli suw stresinde öýjükleriň kadaly işlemegini üpjün edýär. Betain ionofor koksidiostat (salinomisin) bilen utgaşdyrylanda, koksidioz döwründe guşlaryň işine koksidiozyň çozuşyny we ösüşini basyp ýatyrmak we içege gurluşyny we işini gytaklaýyn goldamak arkaly oňyn täsir edýär.

Broýler önümçiliginde rol –

Betain karnitin sintezindäki roly arkaly ýag kislotasynyň oksidatiw katabolizmini höweslendirýär we şonuň üçin guş etiniň käsesinde ýagyň ýagyny artdyrmak we azaltmak üçin serişde hökmünde ulanylýar (Saunderson we MacKinlay, 1990). Ol iýmitde käseniň agramyny, süýt siňdirişiniň göterimini, budunyň, döşüň we içegeleriň göterimini 0,1-0,2% derejesinde gowulandyrýar. Şeýle hem, ol ýagyň we belok çökündisine täsir edýär we ýagly bagry we garyn ýagyny azaldýar.

Gatlak önümçiliginde roly –

Betainiň osmoregulýasiýa täsiri guşlaryň iň ýokary öndürijilik döwründe köp gatlaklara täsir edýän ýylylyk stressine çydap bilmegine mümkinçilik berýär. Ýumurtgalaýan towuklarda iýmitde betainiň derejesiniň ýokarlanmagy bilen ýagly bagryň ep-esli azalandygy anyklandy.

NETIJE

Ýokardaky ähli pikir alyşmalardan şeýle netijä gelip bolýarbetainguşlaryň öndürijiligini we ösüş depginini ýokarlandyrýan, şeýle hem ykdysady taýdan has netijeli alternatiwa bolup biljek potensial iýmit goşundysy hökmünde garalyp bilner. Betainiň iň möhüm täsiri onuň ýylylyk stresine garşy durmak ukybydyr. Şeýle hem, ol metionin we holin üçin has gowy we arzan alternatiwa bolup, has çalt özleşdirilýär. Şeýle hem, onuň guşlara zyýanly täsiri ýok we jemgyýetçilik saglygy üçin hiç hili alada ýok we guşçulykda käbir antibiotikler ulanylýar.