Kalium diformatytäze iýmit goşundysy hökmünde, uly ulanyş mümkinçiliklerini görkezdisuw hojalygy senagatysoňky ýyllarda. Onuň özboluşly antibakterial, ösüşi höweslendirýän we suwuň hilini gowulandyrýan täsirleri ony antibiotiklere ideal alternatiwa öwürýär.

1. Antibakterial täsirler we keselleriň öňüni almak
Antibakterial mehanizmkaliý diformatyesasan, haýwanyň iýmit siňdiriş ulgamynda bölünip çykýan formik kislota we forma ionlaryna daýanýar. Barlaglar pH 4.5-den aşak bolanda, kaliý diformatynyň güýçli bakteritsid täsirleri bilen formik kislota molekulalaryny bölüp çykaryp biljekdigini görkezýär. Bu häsiýet suw haýwanlarynda ýaýran patogen bakteriýalara, meselem, Aeromonas hydrophila we Edwardsiella-a garşy möhüm tormozlaýjy täsirleri görkezýär. Mysal üçin, Ýuwaş ummanynyň ak krewetkalaryny ösdürip ýetişdirmek bilen geçirilen tejribelerde iýmite 0.6% kaliý formatyny goşmak, krewetkalaryň ýaşaýş derejesini 12%-15% ýokarlandyrdy, şol bir wagtyň özünde içegeleriň çişme keseliniň ýüze çykmagyny takmynan 30% azaldýar. Belli bir zat, kaliý diformatynyň antibakterial täsiri doza baglydyr, ýöne aşa köp goşulmagy tagama täsir edip biler. Maslahat berilýän doza, adatça, 0.5% -den 1.2% -e çenli üýtgeýär.

2. Ösüşi we iýmit konwersiýasyny höweslendirmek
Kalium diformatysuw haýwanlarynyň ösüş görkezijilerini birnäçe ýollar arkaly ýokarlandyrýar:
-Iýmit siňdiriş ulgamynyň pH derejesini peseltmeli, pepsinogeni işjeňleşdirmeli we belogyň siňdiriş tizligini ýokarlandyrmaly (eksperimental maglumatlar onuň 8% -10% ýokarlanyp biljekdigini görkezýär);
-Zyýanly bakteriýalaryň öňüni almak, süýt turşusy bakteriýalary ýaly peýdaly bakteriýalaryň köpelmegine ýardam bermek we içege mikrobiotasynyň deňagramlylygyny gowulandyrmak;
-Minerallaryň özleşdirilmegini, esasanam kalsiý we fosfor ýaly elementleriň ulanylyş netijeliligini ýokarlandyryň. Karp ösdürip ýetişdirmekde 1% kaliý diformatyny goşmak gündelik agramyň artmagyny 6,8% artdyryp, iýmit netijeliligini 0,15% azaldyp biler. Günorta Amerikanyň ak krewetleriniň suw medeniýeti boýunça geçirilen tejribe hem synag toparynyň agramyň artmagynyň gözegçilik toparyna garanyňda 11,3% ýokarlanandygyny görkezdi.

3. Suwuň hilini gowulandyrmak funksiýasy
Kaliý diformatynyň metabolik soňky önümleri uglerod dioksidi we suw bolup, olar akwakultura gurşawynda galmaýar. Onuň antibakterial täsiri suwdaky ammiak azotynyň (NH∝ - N) we nitritiň (NO₂⁻) konsentrasiýasyny gytaklaýyn azaldyp, patogen bakteriýalaryň zyňyndysyny azaldyp biler. Barlaglar, akwakultura howuzlarynda kaliý diformatynyň ulanylmagynyň suwdaky umumy azot mukdaryny adaty topara garanyňda 18% -22% azaldýandygyny görkezdi, bu bolsa ýokary dykyzlykdaky akwakultura ulgamlary üçin has möhümdir.

4. Programmanyň howpsuzlygynyň bahalandyrylmagy
1. Toksikologik howpsuzlyk
Kaliý diformate Ýewropa Bileleşigi tarapyndan "galyndysyz" iýmit goşundysy hökmünde sanawa alyndy (ÝB bellige alyş belgisi E236). Ýiti zäherlilik synagy onuň balyklara LD50-niň beden agramyna 5000 mg/kg-dan ýokarydygyny görkezdi, bu bolsa amaly taýdan zäherli däl maddadyr. 90 günlük subhroniki synagda ot amury balygyna 1,5% kaliý diformate (maslahat berilýän dozadan 3 esse köp) goşulan iýmit berildi, bu bolsa bagyr ýa-da böwrek bozulmalaryna ýa-da gistopatologiki üýtgeşmelere sezewar bolmazdan amala aşyryldy. Dürli suw haýwanlarynyň kaliý diformate garşy çydamlylygynda tapawutlaryň bardygyny we rak şekillileriň (meselem, krewetkalaryň) adatça balyklara garanyňda has ýokary çydamlylyk konsentrasiýalaryna eýedigini bellemek gerek.

2. Guramaçylyk galyndylary we metabolik ýollar
Radioizotop yzarlaýyş barlaglary kaliý diformatynyň balyklarda 24 sagadyň dowamynda doly metabolizlenip bilinýändigini we myşsalarda hiç hili prototip galyndysynyň anyklanyp bilinmejekdigini görkezdi. Onuň metabolik prosesi zäherli aralyk maddalary öndürmeýär we azyk howpsuzlygy talaplaryna laýyk gelýär.

3. Daşky gurşawyň howpsuzlygy
Kaliý diformaty tebigy gurşawda takmynan 48 sagat ýarym bölünme döwri bilen (25 ℃-da) çalt dargap bilýär. Ekologiýa töwekgelçiliginiň bahalandyrmasy, adaty ulanylyş konsentrasiýalarynda suw ösümliklerine (meselem, Elodea) we planktonlara düýpli täsir etmeýändigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, ýumşak suw gurşawlarynda (umumy gatylyk <50 mg/L) pH üýtgemeleriniň öňüni almak üçin dozanyň degişli derejede azaldylmalydygyny bellemeli.

4. Möwsümleýin ulanyş strategiýasy
Ony aşakdaky ýagdaýlarda ulanmak maslahat berilýär:
-Ýokary temperatura möwsümi (suwuň temperaturasy >28 ℃) keseller üçin ýokary töwekgelçilikli döwürdir;
-Akwakulturanyň orta we soňky tapgyrlarynda suw ýükü ýokary bolanda;
-Näsalary howuzlara geçirmek ýa-da olary howuzlara bölmek ýaly stresli döwürlerde.

Kalium diformatyköp sanly funksiýalary we howpsuzlygy bilen, akwakulturada keselleriň öňüni almak we gözegçilik etmek ulgamyny täzeden düzýär.

Geljekde senagat uniwersitetleriniň ylmy-barlag hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek, ulanylyş tehnologiýalarynyň standartlaryny kämilleşdirmek we iýmit önümçiliginden akwakultura terminallaryna çenli doly proses çözgüdini döretmegi höweslendirmek zerurdyr, şeýdip bu ýaşyl goşundy suw haýwanlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmekde has uly rol oýnap biler wemahabatlandyrmakdurnukly ösüş.